ChatGPT
Claude
Perplexity
Gemini
GrokKort antwoord: ja, de kandidaat moet het weten
Als de chatbot van uw hogeschool of universiteit rechtstreeks met aankomende studenten praat, moeten zij horen dat ze met een AI-systeem communiceren, tenzij dat duidelijk is. De transparantieverplichtingen van artikel 50 gelden sinds 2 augustus 2026. U zit dus niet meer in de voorbereidingsfase.
Dat is geen opmaakdetail. Een vwo-leerling die om 23.00 uur een vraag stelt over Studielink, collegegeld of de selectieprocedure, weet niet automatisch of er een mens antwoordt. De AI-verordening bepaalt dat de machine zich als machine bekendmaakt.
Dit artikel is bedoeld voor afdelingen werving en toelating, digitale teams en functionarissen gegevensbescherming van Nederlandse onderwijsinstellingen. Het is geen juridisch advies.
Wat artikel 50 precies zegt
Artikel 50, lid 1, van Verordening (EU) 2024/1689 gaat over AI-systemen die bedoeld zijn om rechtstreeks met natuurlijke personen te communiceren. Ze moeten zo zijn ontworpen dat die personen worden geïnformeerd dat ze met een AI-systeem te maken hebben, tenzij dat vanuit het oogpunt van een redelijk geïnformeerd, oplettend en omzichtig persoon duidelijk is uit de omstandigheden.
Lid 5 regelt de vorm: de informatie wordt duidelijk en onderscheidbaar gegeven, uiterlijk bij het eerste contact, en voldoet aan de toepasselijke toegankelijkheidseisen. De officiële tekst staat in de AI Act Service Desk van de Commissie.
Voor een onderwijsinstelling betekent dat:
- Moment: in het eerste bericht, niet op een pagina met voorwaarden.
- Zichtbaarheid: de melding moet zich onderscheiden van de rest van de interface.
- Toegankelijkheid: ze moet werken met een schermlezer en op mobiel.
Wie is verantwoordelijk: aanbieder of gebruiksverantwoordelijke?
Volgens de letter van de tekst rust de verplichting uit artikel 50, lid 1, op de aanbieder van het systeem, dus het bedrijf dat de chatbot bouwt. Uw instelling is meestal gebruiksverantwoordelijke (in het Engels: deployer).
Dat neemt uw verantwoordelijkheid niet weg. U kiest de tool, schrijft de welkomstboodschap en legt verantwoording af aan kandidaten, bestuur en functionaris gegevensbescherming. Haalt u de melding van de leverancier weg, of bouwt u zelf een agent op een extern model, dan kan uw rol veranderen. Laat dat juridisch beoordelen.
Sancties staan in artikel 99 en elke lidstaat wijst eigen toezichthouders aan. Controleer de actuele verdeling, bijvoorbeeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens, in plaats van op een vast overzicht te vertrouwen.
Wat niet is uitgesteld
De digitale omnibus voor AI is op 27 juli 2026 in werking getreden en verschoof enkele data, maar niet deze. De digitale omnibus heeft hoogrisico-toepassingen uit bijlage III uitgesteld tot 2 december 2027, niet artikel 50. De pagina van de Commissie over het regelgevingskader toont de planning en de op 20 juli 2026 gepubliceerde richtsnoeren over transparantie noemen 2 augustus.
| Onderwerp | Stand op 13 oktober 2026 |
|---|---|
| Artikel 50, melding "u praat met een AI" | De transparantieverplichtingen van artikel 50 gelden sinds 2 augustus 2026 |
| Hoogrisicosystemen bijlage III (bijv. scoren van aanmeldingen) | Uitgesteld tot 2 december 2027 |
| Verboden praktijken | Van toepassing sinds 2 februari 2025 |
De richtsnoeren helpen toezichthouders bij de toepassing. Ze vervangen de verordening niet.
Wanneer de melding niet nodig is
De uitzondering "duidelijk uit de context" is smal. Een chatvenster met de titel "Virtuele assistent" en een robotpictogram kan soms volstaan, maar uw publiek bestaat uit scholieren, ouders, werkenden en internationale kandidaten met zeer uiteenlopende ervaring.
Ons advies: leun niet op de uitzondering. Eén zin kost minder dan discussiëren over wat duidelijk is, en is bij een controle makkelijker aan te tonen.
Let op vier situaties:
- Overdracht aan een mens: meld wanneer een adviseur overneemt en wanneer de AI terugkomt.
- Andere kanalen: bij WhatsApp, sms of spraak hoort de melding in het kanaal zelf.
- Menselijke persona's: een agent met voornaam en realistische foto wekt de indruk van een persoon.
- Automatische e-mails: als een AI namens u een antwoord opstelt, zeg dat.
Voorbeeldteksten
Dit zijn suggesties die uw functionaris gegevensbescherming kan beoordelen, geen verplichte formuleringen.
| Kanaal | Voorgestelde melding |
|---|---|
| Webchat, openingsbericht | "Ik ben de AI-assistent van [instelling], geen menselijke adviseur. Contact met de studievoorlichting: [link]." |
| WhatsApp, eerste bericht | "Hallo, dit is de AI-assistent van [instelling]. Typ ADVISEUR om iemand van het team te spreken." |
| Spraak, begin van het gesprek | "U spreekt met een geautomatiseerde assistent die werkt met kunstmatige intelligentie. Zeg 'adviseur' om doorverbonden te worden." |
| Automatische e-mail | "Dit antwoord is opgesteld door een AI-assistent. Een adviseur vult het op verzoek aan." |
Vermijd vage labels zoals alleen "Assistent" of een melding in de algemene voorwaarden. Beide zijn lastig te verdedigen als duidelijk en onderscheidbaar.
AI-melding en AVG zijn twee aparte plichten
De melding uit artikel 50 vervangt de AVG-informatie niet. Kandidaten moeten ook weten wie hun gegevens verwerkt, waarom en hoelang. Beide boodschappen passen in dezelfde welkomstbanner met een link naar het privacybeleid.
Lees verder in ons overzicht van de AI-verordening in het hoger onderwijs, de risicoklassificatie voor scholen en de documentatiechecklist.
Welk bewijs u bewaart
Een melding die u niet kunt tonen, kunt u niet verdedigen. Bewaar:
- gedateerde screenshots van elk kanaal met zichtbare melding;
- de contractclausule van de leverancier over informatie aan gebruikers;
- een wijzigingslog van de welkomstboodschap;
- testresultaten voor toegankelijkheid, met schermlezer en mobiel;
- de naam van wie tekstwijzigingen goedkeurt.
Loop het dossier na bij elk nieuw kanaal, bijvoorbeeld als een webchatbot WhatsApp krijgt.
